હવા મહેલ

The story of હવા મહેલ

હવા મહેલ, એટલે “પવનનો મહેલ”, તમારી સામે ઉભો છે એ પાંચ માળ ઊંચો મહેલ, જેના બાહ્ય દેખાવમાં મધપૂડાની રચના જેવી ઝાંખી પડે છે. મહારાજા સવાઈ પ્રતાપસિંહે ઇ. સ. ૧૭૯૯માં તેને બંધાવ્યો હતો, અને તેની રચના હિંદુ ભગવાન શ્રી કૃષ્ણના મુકુટ જેવી રાખવામાં આવી હતી. આ મહેલ લાલ અને ગુલાબી રેતીયા પથ્થરનો બનેલો છે અને જયપુર શહેરના હાર્દમાં આવેલા વાણિજ્યિક ક્ષેત્રમાં, જયપુર સીટી પેલેસનો જ એક ભાગ છે.

અહીં તરત નજર ખેંચે એવી સૌથી મોટી વાત તેની આગળની સપાટી છે. શેરી તરફથી જોતા તે મધપૂડા જેવી લાગે છે, જેમાં નાનાં પોર્ટહોલ્સ, નક્શીદાર જાળી, ફિનિયલ્સ અને ગુંબજો સાથે ૯૫૩ ઝરૂખા છે. ઉપરના ત્રણ માળની પહોળાઈ માત્ર એક રૂમ જેટલી છે, જ્યારે પહેલા અને બીજા માળની આગળ પટાંગણ છે. પાછળની અંદરની બાજુએ થાંભલાઓ અને કોરિડોરવાળા ઓરડાઓ છે, જેમાં અલંકાર ઓછો છે અને તે ઉપરના માળ સુધી પહોંચે છે. લાલ ચંદ ઉસ્તાદે તેનું આર્કિટેક્ચર કર્યું હતું.

આ જાળીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પણ અહીંની રચનાને અર્થ આપે છે. પડદા પ્રથા પાળતી રાણીઓ કોઈને દેખાયા વગર શહેર અને ગલીઓનું રોજિંદું જીવન જોઈ શકે, એ માટે આ ઊભો કરાયેલ પડદો હતો. એટલે આ માત્ર સુંદર façade નથી; તે નજર રાખવાની અને નજરથી બચવાની બંને જરૂરિયાતોને એકસાથે જવાબ આપે છે.

આ મહેલ રાજ્ય-સુરક્ષિત સ્મારક છે, એટલે તેની સંભાળ અને રક્ષણ સરકારી રીતે માન્ય છે. જો તમે બહાર ઊભા હો, તો સામેની સ્નાનક જેવી નાની બારીઓ અને જાળીનો ઘેરાવો જુઓ; એ જ આ મહેલની ઓળખ છે. સવારે વહેલી સૂર્યકિરણોમાં તે ખાસ કરીને સુંદર દેખાય છે.